Актуальність дослідження зумовлена значною поширеністю хронічної хвороби нирок у котів та важливою роллю порушень кальцій-фосфорного обміну в її прогресуванні та формуванні ускладнень, що потребує подальшої уваги науковців для вдосконалення підходів до лікування тварин. Метою цього огляду було узагальнення сучасних наукових даних щодо впливу кальцію та фосфору на перебіг хронічної хвороби нирок у котів та формування рекомендацій щодо нутріціологічної підтримки. Використовувся систематичний підхід до пошуку та аналізу наукової літератури. Проведено аналіз результатів сучасних досліджень з питань діагностики хронічної нефропатії в дрібних м’ясоїдних тварин, клінічних рекомендацій та експертних висновків у галузі ветеринарної медицини. Встановлено, що надлишковий вміст фосфору в раціоні тварин прямо корелює з прискоренням прогресування хвороби, розвитком вторинного гіперпаратиреозу, кальцифікацією м’яких тканин та погіршенням функціонального стану нирок. Водночас надмірне зниження концентрації фосфору може спричиняти гіперкальціємію, втрату апетиту, блювання та інші метаболічні порушення. Оптимальним для раціону тварин із хронічною хворобою нирок є співвідношення кальцію до фосфору в межах 1,1:1-1,5:1. Розглянуто роль сучасних біомаркерів, таких як симетричний диметиларгінін та фактор росту фібробластів-23 у ранній діагностиці та моніторингу хронічної хвороби нирок. Проаналізовано ефективність дієтичної терапії, зокрема застосування фосфатзв’язуючих препаратів, активних форм вітаміну D, пробіотиків, антиоксидантів і засобів для корекції кислотно-лужного балансу. Огляд даних літератури підтверджує, що ефективний нутріціологічний менеджмент є ключовим фактором у контролі хронічної хвороби нирок. Отримані результати підкреслюють важливість розробки оптимальних дієтичних стратегій, що враховують як рівень фосфору, так і співвідношення кальцію до фосфору в сироватці крові. Це дозволить уповільнити прогресування захворювання та покращити якість життя котів із хронічною хворобою нирок
мінеральний гомеостаз; ветеринарна дієтологія; електролітний обмін; метаболічні порушення; гіперкальцемія; гіперфосфатемія; фосфатбіндери
[1] Beita, K.G., Lourenço, B.N., Rehagen, M., & Schmiedt, C.W. (2024). Effect of aluminium hydroxide on serum phosphate and fibroblast growth factor 23 concentrations in young adult cats with surgically induced chronic kidney disease. American Journal of Veterinary Research, 85(10). doi: 10.2460/ajvr.24.04.0123.
[2] Biasibetti, E., Martello, E., Bigliati, M., Biasato, I., Cocca, T., Bruni, N., & Capucchio, M.T. (2018). A long-term feed supplementation based on phosphate binders in feline chronic kidney disease. Veterinary Research Communications, 42(2), 161-167. doi: 10.1007/s11259-018-9719-z.
[3] Brown, S.A., Rickertsen, M., & Sheldon, S. (2008). Effects of an intestinal phosphorus binder on serum phosphorus and parathyroid hormone concentration in cats with reduced renal function. International Journal of Applied Research in Veterinary Medicine, 6(3), 155-160.
[4] Chen, H.-Y., Sun, C.-Y., Lee, C.-C., Wu, I.-W., Chen, Y.-C., Lin, Y.-H., Fang, W.-C., & Pan, H.-C. (2021). Ketoanalogue supplements reduce mortality in patients with pre-dialysis advanced diabetic kidney disease: A nationwide population-based study. Clinical Nutrition, 40(6), 4149-4160. doi: 10.1016/j.clnu.2021.01.045.
[5] Chew, D.J. (2022). Optimizing phosphorus control in chronic kidney disease. Clinical Notes, 1-3.
[6] Clark, S. (2024). Stem cell therapy for canine and feline patients with chronic kidney disease. (Honors thesis, Murray State University, Murray, USA).
[7] Coady, M., Fletcher, D.J., & Goggs, R. (2019). Severity of ionized hypercalcemia and hypocalcemia is associated with etiology in dogs and cats. Frontiers in Veterinary Science, 6, article number 276. doi: 10.3389/fvets.2019.00276.
[8] Costa, R.C.C., Pereira, J.A.S., Alexandrowitsch, F.C.F., Filho, M.D.F.F., Lemes, B.C., Cunha, R.D.O., Ferreira, T.L., de Carvalho, N.L., & Guedes, E. (2024). Evaluation of the applicability of SDMA for early diagnosis of CKD in felines and survey of staging and tests used in routine practice. Seven Editora, 412-427. doi: 10.56238/sevened2024.025-033.
[9] Cozzolino, M., Fusaro, M., Ciceri, P., Gasperoni, L., & Cianciolo, G. (2019). The role of vitamin K in vascular calcification. Advances in Chronic Kidney Disease, 26(6), 437-444. doi: 10.1053/j.ackd.2019.10.005.
[10] Danks, L. (2015). The nutritional management of feline chronic kidney disease. Companion Animal, 20(3), 162-167. doi: 10.12968/coan.2015.20.3.162.
[11] Elder, G.J., & Center, J. (2017). The role of calcium and non calcium-based phosphate binders in chronic kidney disease. Nephrology, 22(2), 42-46. doi: 10.1111/nep.13031.
[12] Ephraim, E., & Jewell, D.E. (2020). Effect of added dietary betaine and soluble fiber on metabolites and fecal microbiome in dogs with early renal disease. Metabolites, 10(9), article number 370. doi: 10.3390/metabo10090370.
[13] Felsenfeld, A.J., Levine, B.S., & Rodriguez, M. (2015). Pathophysiology of calcium, phosphorus, and magnesium dysregulation in chronic kidney disease. Seminars in Dialysis, 28(6), 564-577. doi: 10.1111/sdi.12411.
[14] Geddes, R.F., van den Broek, D.H.N., Chang, Y.-M., Biourge, V., Elliott, J., & Jepson, R.E. (2021). The effect of attenuating dietary phosphate restriction on blood ionized calcium concentrations in cats with chronic kidney disease and ionized arcalcemia. Journal of Veterinary Internal Medicine, 35(2), 997-1007. doi: 10.1111/jvim.16050.
[15] Hahn, L., & Callaband, C. (2022). Review of chronic kidney disease and comparison between humans, dogs, and cats. Journal of Student Research, 11(3). doi: 10.47611/jsrhs.v11i3.2999.
[16] Hokamp, J.A., & Nabity, M.B. (2016). Renal biomarkers in domestic species. Veterinary Clinical Pathology, 45(1), 28-56. doi:10.1111/vcp.12333.
[17] Jewell, D.E., Tavener, S.K., Hollar, R.L., & Panickar, K.S. (2022). Metabolomic changes in cats with renal disease and calcium oxalate uroliths. Metabolomics, 18(8), article number 68. doi: 10.1007/s11306-022-01925-4.
[18] Kim, J.W., & Yang, S.J. (2025). Dietary patterns, kidney function, and sarcopenia in chronic kidney disease. Nutrients, 17(3), article number 404. doi: 10.3390/nu17030404.
[19] Korman, R.M., & White, J.D. (2013). Feline CKD: Current therapies – what is achievable? Journal of Feline Medicine and Surgery, 15(1), 29-44. doi: 10.1177/1098612X13495241.
[20] Kramer, H. (2019). Diet and chronic kidney disease. Advances in Nutrition, 10(4), 367-379. doi: 10.1093/advances/nmz011.
[21] Lin, J., Lin, L., Chen, S., Yu, L., Chen, S., & Xia, Z. (2021). Serum fibroblast growth factor 23 (FGF-23): associations with hyperphosphatemia and clinical staging of feline chronic kidney disease. Journal of Veterinary Diagnostic Investigation, 33(2), 288-293. doi: 10.1177/1040638720985563.
[22] Lu, H., et al. (2025). Dietary addition of magnesium hydride nanoparticles: A breakthrough in combating high-fat diet-induced chronic kidney disease. Medical Gas Research, 15(3), 374-382. doi: 10.4103/mgr.MEDGASRES-D-24-00090.
[23] Meineri, G., Saettone, V., Radice, E., Bruni, N., Martello, E., & Bergero, D. (2021). The synergistic effect of prebiotics, probiotics and antioxidants on dogs with chronic kidney disease. Italian Journal of Animal Science, 20(1), 1079-1084. doi: 10.1080/1828051X.2021.1940323.
[24] Nagode, L.A., Chew, D.J., & Podell, M. (1996). Benefits of calcitriol therapy and serum phosphorus control in dogs and cats with chronic renal failure: Both are essential to prevent or suppress toxic hyperparathyroidism. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 26(6), 1293-1330. doi: 10.1016/S0195-5616(96)50130-0.
[25] Parker, V.J. (2021). Nutritional management for dogs and cats with chronic kidney disease. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 51(3), 685-710. doi: 10.1016/j.cvsm.2021.01.007.
[26] Pedrinelli, V., Lima, D.M., Duarte, C.N., Teixeira, F.A., Porsani, M., Zarif, C., Amaral, A.R., Vendramini, T., Kogika, M.M., & Brunetto, M.A. (2020). Nutritional and laboratory parameters affect the survival of dogs with chronic kidney disease. PLOS One, 15(6), article number e0234712. doi: 10.1371/journal.pone.0234712.
[27] Peek, J.L., & Wilson, M.H. (2023). Cell and gene therapy for kidney disease. Nature Reviews Nephrology, 19, 451-462. doi: 10.1038/s41581-023-00702-3.
[28] Perondi, F., Lippi, I., Bruni, N., Lonigro, N., & Martello, E. (2025). Effect of a feed supplement containing probiotics on fecal score and clinical parameters in dogs with chronic kidney disease and intestinal disorders: A pilot study. Open Veterinary Journal, 15(1), 307-313. doi: 10.5455/OVJ.2025.v15.i1.29.
[29] Polzin, D.J. (2013). Evidence-based step-wise approach to managing chronic kidney disease in dogs and cats. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 23(2), 205-215. doi: 10.1111/vec.12034.
[30] Pusoonthornthum, R., Vimuktanandana, O., Pusoonthornthum, P., Rungsipipat, A., & Krishnamra, N. (2011). Calcium-phosphorus homeostasis in cats with spontaneous chronic kidney disease and metabolic acidosis. Comparative Clinical Pathology, 21(5), 985-991. doi: 10.1007/s00580-011-1213-8.
[31] Rodríguez-Osorio, L., Pazmiño Zambrano, D., Gracia-Iguacel, C., Rojas-Rivera, J., Ortiz, A., Egido, J., & González Parra, E. (2015). Use of sevelamer in chronic kidney disease: Beyond phosphorus control. Nefrología, 35(2), 207-217. doi: 10.1016/j.nefro.2015.05.022.
[32] Seiler, S., Heine, G.H., & Fliser, D. (2009). Clinical relevance of FGF-23 in chronic kidney disease. Kidney International, 76(114), S34-S42. doi: 10.1038/ki.2009.405.
[33] Shipov, A., Segev, G., Meltzer, H., Milgram, J., Brenner, O., Shahar, R., & Kelmer, E. (2014). The effect of naturally occurring chronic kidney disease on the micro-structural and mechanical properties of bone. PLOS One, 9(10), article number e110057. doi: 10.1371/journal.pone.0110057.
[34] Stockman, J. (2024). Dietary phosphorus and renal disease in cats: Where are we? Journal of Feline Medicine and Surgery, 26(10). doi: 10.1177/1098612X241283355.
[35] Sugisawa, R., et al. (2016). Impact of feline AIM on the susceptibility of cats to renal disease. Scientific Reports, 6, article number 35251. doi: 10.1038/srep35251.
[36] Tang, P.-K., Geddes, R.F., Chang, Y.-M., Jepson, R.E., Bijsmans, E., & Elliott, J. (2021). A feline-focused review of chronic kidney disease-mineral and bone disorders. Part 2: Pathophysiology of calcium disorders and extraosseous calcification. The Veterinary Journal, 275, article number 105718. doi: 10.1016/j.tvjl.2021.105718.
[37] Tavakolidakhrabadi, N., Ding, W.Y., Saleem, M.A., Welsh, G.I., & May, C. (2024). Gene therapy and kidney diseases. Molecular Therapy. Methods & Clinical Development, 32(4), article number 101333. doi: 10.1016/j.omtm.2024.101333.
[38] Tsai, S.-H., Kan, W.-C., Jhen, R.-N., Chang, Y.-M., Kao, J.-L., Lai, H.-Y., Liou, H.-H., & Shiao, C.-C. (2024). Secondary hyperparathyroidism in chronic kidney disease: A narrative review focus on therapeutic strategy. Clinical Medicine, 24(5), article number 100238. doi: 10.1016/j.clinme.2024.100238.
[39] Vorland, C.J., Biruete, A., Lachcik, P.J., Srinivasan, S., Chen, N.X., Moe, S.M., & Hill Gallant, K.M. (2020). Kidney disease progression does not decrease intestinal phosphorus absorption in a rat model of chronic kidney disease-mineral bone disorder. Journal of Bone and Mineral Research, 35(2), 333-342. doi: 10.1002/jbmr.3894.
[40] Zafalon, R.V.A., Risolia, L.W., Pedrinelli, V., Vendramini, T.H.A., Rodrigues, R.B.A., Amaral, A.R., Kogika, M.M., & Brunetto, M.A. (2020). Vitamin D metabolism in dogs and cats and its relation to diseases not associated with bone metabolism. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition, 104(1), 322-342. doi: 10.1111/jpn.13259.
[41] Zhang, W., Lou, B., Peng, Y., Wu, F., Zhang, D., & Wang, Q. (2024). High dietary calcium to phosphorus ratio is associated with high prevalence of kidney stone. Medicine, 103(50), article number e40778. doi: 10.1097/MD.0000000000040778.